ماحمود درويش «زیتون یارپاقلاری » آدلی کیتابی ایله 1967 ـ نجی ایلده ادبیات دونیاسندا دوغولدو و ائله 67 یاشیندا بو دونیادان کؤچدو. نه بیلیم بلکه 67 دؤنه خسته لندی. 67 دؤنه باشینی داشلارا چیرپدی. 67 دؤنه یارالاندی و 67 ایل دوستاق اولدو.
درویش شعرین، شعرلییینه وفالی قالدی. او آیدین سیاسی شعر دئسه ده، آدینین دونیادا یاییلماسی، محض شعره و ادبی صورت لره آندینی اونوتمادی.
بیر زامان او سؤز و سؤزجوک لرین ایشی باشا چاتدیرمالارینا، اینانماق ایسته میر. کلمه لر فلسطینی بو قان و قورشون قوخوسوندان قورتارابیله جکلرمی؟
« انقذونی من هذاالشعر...»
منی بو شعردن آییرین.
سونرالار (1986) بیر لبنانلی مسیحی راهبه ایله گؤروشوب و شک لرینه سون قویور و یولونو داوام ائدیر.
درویش « سمیح القاسم» دوستونا یازدیغی مکتوبدا دئییر: «زغرتا » دا لبنانلی بیر راهبه، یازماغین یئرسیز اودوغو فیکری منیم باشیمدان چیخارتدی. او سؤیله ییردیکی معروف ژوئن آییندا، بیت المقدس دوشمن الینه دوشنده، بیر یارالینین یاراسینی باغلایاندا، سون ایسته یی اؤلمه دن؛ منیم بیر شعریمی اوخوماق ایدی.
درویش فلسطین انقلابینین ان اوجا باغیرتیسی اولدوقدا، 20 ایل شعر دئمه کدن سونرا و وارلیق، اینسان، تورپاق، دؤیوش، عربلیک و شعر آنلاملارینی سینایاندان سونرا بو سونوجا چاتیر کی شعرله دونیانی ده ییشدیره بیلمک و یا تورپاغینین دوستاغینا سون قویا بیلمک زامانی اؤتوبدور.
او دئییر: « اوشاقلیغیمدان دوشونوردوم کی اؤز وارلیغیمی قوروماق اوچون ائو، تورپاق، وطن و سیلاحیم؛ شعردیر... آنجاق ایندیلر شعر مساله سی منیم ذهنیمده بوروشوق بیر وارلیغا چئوریلیب. من ایندی شعرین مستقیم رولو اولماماغینی دوشونورم. من بئله آنلاییرام کی بیزیم شعریمیز اشغال اونموش تورپاقلارین ایچینده ده ییشیلیب و اؤزونون وظیفه سی بیلیر کی یوخاری سویه ده اولونان سورغولارا جاواب وئرسین. عرب سورغولارینا و اینسان سورغولارینا.»
درویش سربست دوسوندویو اوچون، ایللر سوره سینده یاراتدیغی دونیانی ییخیلماقدا گؤرور. عرب قارداشلاری یاردیم ائده بیلمیرلر. وطن اشغالی هله داوام ائدیر. شاعرین باخیشی بیر یؤنلولوکدن آرتیر و دونیانی نئچه یؤندن گؤرور. بونا گؤره ده، شرعی محض سیاسی بیر شعردن، سیاسی ـ تغزلی شعره چئوریلیر و شعرلرینده اولان حزن درنیله شیر. حسرت اصیل لشیر.
اؤزو دئییر: « ایچیمده کی مغنی هله دیری دیر. آنجاق بو مغنی، ساز الینده کی بیر قاراچی دئییل. بو مغنی نین ماهنی لاریندا اینسان تجربه لرینین هارای لاری واردیر. باشقا جنس دن اولان ماهنی لار واردیر. من ماهنی لاریمی اهلی ائتمیشم و باشاریلارمی ائله ایشه سالمیشام کی اشیالارین قایغی لارینی اؤزلرینده گیزلتسینلر. انجاق اؤز غم لریمی دانماییرام. اسکی دؤیوشمن هله منده یاشاییر. بو دؤنه رؤیا سیز دؤیوشور. رؤیاسینی بوراخیبدیر.»
درویشین شعرلرینده، وطن و سئوگیلینین سئوگی لری عینی دیر. بو ایکی سئوگی بیرلییه چاتیبلار. سئوگیسی ایکی یئره بؤلونوب. ایکیسیده اؤز یئرلرینده گؤزل دیرلر.
اؤلنده سنه سئوگی بسله ییرم
سنه سئوگی بسله ینده،
اؤلدویومو آنلاییرام
بیر خانیم اول
و بیر وطن ...
« دوکتور ماحمود حمود» بو مسئله یه بئله یاناشیر: « درویشین شعرلیینین سیرری، وطن، سئوگی و شعرین بیرلییندن یارانیر. بونلار بیر ـ بیرلرینین یئرینه قونورلار و بیر ـ بیر لرین گؤستریرلر، ائله کی بیر آندا؛ سئوگینین صورتی، شعر و فلسطین؛ اورتالاریندا فاصله و سینیر اولمادان بیر ـ بیرلرینه قاتیشیرلار، چونکو او اؤز ایچینده بونلارین فرقینی اوندوبدور. او فلسطینه گؤره یازیر. چونکو فلسطینلی بیر عاشیق دیر و عشقه گؤره یازیر. دئمک او عاشیقدیر و تورپاق سئوگیلی. شعره گؤره یازیر. ائله بیل شعر وطنی دیرو سئوگیلی سی و هویتی. »
بو بیرلیکدن سونرا، باشقا بیر لییه چاتیریق. اؤلوم و سئوگی بیرلییی.
سئوگی ایکی پارادوکسون بیرلشمه یئری دیر. اؤلوم له یاشام. سئوگی اؤلوم دور و سئوگی یاشام دیر.
اؤلورم، سنی سئویرم.
اوچ شئی قورتولمازدیر
سن، سئوگی و اؤلوم
شیرین قیلینجین قوناغیم دیر
اونا گؤره اللرینین قوونجه یی اولدوم
منی گؤتوره سن
و منی اؤلومدن قورویاسان
بو سئوگیدیر.
سنی سئویرم
اؤلن چاغیمدا
سنی سئونده
اؤلومومو آنلاییرام...
درویش اؤنجه لر دئمیشدی: « یورولموشام. ان پیس یولچولوق، یوللاردا قالان یولچولوقدور. من هر ایل بیر یئنی آپارتمانین قاپیسینی آچیرام و قاییدیشیمی دویماییرام. اونا گؤره ده وطنیم، سفر چانتامدیر. شعر ائوی، تکجه ائودیر کی هر سفر قیزدیرماسیندان سونرا اونا قاییدیرام...
باشقالاری کیمی سفره چیخیریق
آنجاق قاییتماییریق
هیچ بیر شئیه
ائله بیل بو سفر بولودلارین یولونداییق
... بیزه بیر اؤلکه وار
سرزجوک لردن
دانیش!
دانیش!
بو سفره
سینیر آرایاق.
ماحمود درویش 60 ایل سفردن سونرا، فلسطین ده سون ائوینه تاپشیریلدی.
1
ماهنیلی تؤملَج
ایندی بیر شاعیر
شعر دئییر
منیم یئریمه
ـ اوزاقلارداکی سؤیود آغاجینا ـ
نییه دووارداکی قیریل گول
یئنی یارپاقلاری اینینه گئییر؟
*
ایندی بیر اوشاق
قوشونو اوچورتدو
بیزیم یئریمیزه
ـ اوجالارا ، بولودلارین تاوانینا ـ
نییه اورمان بو قاری
یاغدیردی گولوشون اوستونه؟
*
ایندی بیر قوش
مکتوب آپاریر
بیزیم یئریمیزه
جئیرانلارین ماوی یوردلارینا
نییه اووچو سئنه چیخیر
اوخلارینی آتماقچون؟
*
ایندی بیر کیشی
آیی یویور
بیزیم یئریمیزه
و بلور چایلاردا یول گئدیر
نییه بویالار یئره دوشور؟
نییه آغاجلار کیمی چیلپاقلاشیریق؟
2
یوسف منم، آتا!
یوسف منم، آتا!
قارداشلاریم منی سئومه ییرلر
منی ایسته مه ییرلر، آتا!
سینسیدیرلر
داش و سؤیوشله منی قوورلار
ایسته ییلر اؤلمه ییمی
یاس توتماقچون
و منی تعریف لمک اوچون.
اونلار ائوینین قاپیسینی اوزومه ایشگیلله دیلر،
تارلامدان چؤله بوراخدیلار،
اونلار اوزوم لریمیزه زهر قاتدیلار، آتا!
اونلار قولچاقلاریمی سیندیردیلار، آتا!
یئل ساچلاریمی اویناداندا،
جیجیکله نیب، منه قارشی دوردولار
سنه قارشی دوردولار!
من اونلارا نئیله میشدیم، آتا!
کپنک لر چیینلریمده اوتوردولار
سالخیم لار اوزومه اییلدیلر
قوشلار الیمده اوتوردولار
اونلارا نئیله میشدیم، آتا!
و نییه من؟
نییه منی یوسف آدلاندیردین؟
منی قویویا سالدیلار
تهمت قوردونا باغلادیلار
ـ قورد قارداشلاریمدان سئویملی ایدی
آی آتا!
من کیمسه یه جور ائتدیم
دئیه نده: یوخومدا اون بیر اولدوز
و گونش له آیی گؤردوم
اؤنومده دیزه چؤکموشدولر.